Na pytanie „kto przeprowadza restrukturyzację w firmie?” – w polskich realiach prawo restrukturyzacyjne wskazuje, że restrukturyzację prowadzi przede wszystkim dłużnik (zarząd spółka lub przedsiębiorca), ale pod nadzorem i z udziałem licencjonowanego profesjonalisty: jest nim doradca restrukturyzacyjny, który może pełnić funkcję nadzorcy układu, nadzorcy sądowego albo zarządcy (w zależności od rodzaj postępowania). W postępowaniu o zatwierdzenie układu dłużnik działa samodzielnie z nadzorcą układu. W przyspieszonym postępowaniu układowym i w „zwykłym” postępowaniu układowym nadzór sprawuje nadzorca sądowy. Natomiast w postępowaniu sanacyjnym zarząd nad przedsiębiorstwem obejmuje zarządca. Celem jest zawarcie układu z wierzycielami, ochrona przed egzekucją, utrzymanie ciągłości działalności i spłacie zobowiązań, tak aby uniknąć upadłości.
Kto faktycznie przeprowadza restrukturyzację – doradca restrukturyzacyjny, nadzorca, zarządca, przedsiębiorca czy wierzyciel?
W centrum stoi dłużnik – to on i jego zarząd odpowiadają za to, by przeprowadzić cały proces restrukturyzacji i przygotować plan restrukturyzacyjny. Jednak restrukturyzację przeprowadza doradca restrukturyzacyjny w tym znaczeniu, że jest on uprawniony ustawowo do pełnienia funkcji procesowych i do „spinania” układu formalnego z ekonomicznym. Osoba posiadająca licencję doradcy restrukturyzacyjnego (czyli licencjonowanego doradcę restrukturyzacyjnego) może pełnić funkcję nadzorcy lub funkcję nadzorcy układu, a w sanacji – funkcję zarządcy. To właśnie doradca restrukturyzacyjny często przygotowuje projekt planu restrukturyzacyjnego, prowadzi negocjacje z wierzycielami i kalkuluje sumy wierzytelności.
Wierzyciel pełni ważną rolę: uczestniczy w głosowanie nad układem i, poprzez akceptację warunków, współdecyduje o tym, czy zawarcie układu z wierzycielami dojdzie do skutku. Sąd natomiast kontroluje legalność i powołuje nadzorcę sądowego lub zarządcę. W praktyce więc w odpowiedzi na „kto przeprowadza restrukturyzację w firmie” należy powiedzieć: robi to dłużnik we współpracy z profesjonalistą, którym jest doradca restrukturyzacyjny, a całość odbywa się pod okiem sądu i przy współudziale wierzycieli.
Prawo restrukturyzacyjne przewiduje cztery rodzaje postępowań
- Postępowanie o zatwierdzenie układu – najlżejsza forma, szybka, elastyczna.
- Przyspieszone postępowanie układowe – z udziałem nadzorcy sądowego, przyspieszone zawarcie układu z wierzycielami.
- Postępowanie układowe – podobne, lecz stosowane przy większych sporach co do wierzytelności.
- Postępowanie sanacyjne – najbardziej ingerencyjne; to postępowanie sanacyjne umożliwia dłużnikowi przeprowadzenie szerokich działań sanacyjnych, za które odpowiada zarządca.
W każdym z powyższych postępowań cele są te same: poprawy sytuacji ekonomicznej, spłacie zobowiązań, ochrona przed egzekucją i próba uniknąć upadłości przez skuteczne zatwierdzenie układu.
Kiedy restrukturyzacja firmy, a kiedy upadłość? (granica prawna, realia operacyjne)
Granica bywa cienka. Prawo restrukturyzacyjne zachęca, by sięgnąć po restrukturyzację wcześniej – zanim niewypłacalność i bezskuteczna egzekucja doprowadzą do ogłoszenia upadłości dłużnika. Jeśli restrukturyzacja ma na celu ochronę miejsc pracy i sytuację finansową firmy, a przedsiębiorstwo rokuje, warto skorzystać z restrukturyzacji. Jeżeli jednak spłaty zobowiązań z układu z wierzycielami nie da się realnie zorganizować, upadłość bywa wyjściem uczciwszym wobec wierzycieli.
W praktyce dobra kancelaria restrukturyzacyjna po analizie sytuacji finansowej doradzi, czy otwarcia postępowania restrukturyzacyjnego wystarczy, czy konieczne jest wnioskowanie o ogłoszenia upadłości.
Ile kosztuje restrukturyzacja firmy i od czego zależy wycena?
Nie ma jednej stawki, bo koszty zależą od wielkości firmy, złożoności zobowiązań, liczby wierzycieli i wybranego rodzaj postępowania. Należy uwzględnić wynagrodzenie dla profesjonalisty, opłaty sądowe i koszty operacyjne przeprowadzenia działań. Pamiętajmy jednak, że skuteczna restrukturyzacja firmy zwykle jest tańsza niż ogłoszenia upadłości i likwidacja.
Dobra praktyka rynkowa łączy doradztwo restrukturyzacyjne z doradztwem gospodarczym, tak aby proces restrukturyzacji przedsiębiorstwa objął zarówno stronę formalną, jak i wynik biznesowy.
Jak przeprowadzić krok po kroku proces restrukturyzacji
- Diagnoza problemów finansowych – zsumuj zobowiązania, wskaż wierzytelności i ryzyka egzekucji.
- Wybór trybu (rodzaje postępowania restrukturyzacyjnego) – Postępowanie o zatwierdzenie układu, przyspieszone postępowanie układowe, układowe, postępowanie sanacyjne.
- Otwarcie postępowania restrukturyzacyjnego / zawarcie umowy z nadzorcą układu – w zależności od trybu.
- Opracowanie planu restrukturyzacji – harmonogram spłaty zobowiązań, działań sanacyjnych i operacyjnych.
- Sporządzenie spisu wierzytelności (często spisu wierzytelności w uproszczonym trybie) i kalkulacja sumy wierzytelności spornych oraz suma wierzytelności spornych uprawniających.
- Propozycje układu z wierzycielami i głosowanie nad układem
- Zatwierdzenie układu przez sąd – finalizacja układu po sporządzeniu i zatwierdzeniu dokumentów, w tym sporządzeniu i zatwierdzeniu spisu wierzytelności.
- Wdrożenie – przeprowadzona restrukturyzacja ma być monitorowana przez nadzorcę lub zarządcę – celem jest realna spłata zobowiązań i stabilizacja.
Przeczytaj również: Czym jest restrukturyzacja przedsiębiorstwa i na czym polega proces restrukturyzacyjny
FAQ: najczęstsze pytania o postępowanie restrukturyzacyjne i restrukturyzację firmy
1) Czym jest postępowanie restrukturyzacyjne?
To formalna, prawna procedura z czterema rodzajami postępowań, która umożliwia dłużnikowi zawarcie układu z wierzycielami. W zależności od trybu rolę odgrywa nadzorca układu, nadzorca sądowy lub zarządca.
2) Na czym polega układ z wierzycielami?
To porozumienie o spłacie zobowiązań (często redukcja zadłużenia, odroczenia, konwersja), które po głosowaniu nad układem i zatwierdzeniem układu przez sąd staje się wiążące. Mechanika obejmuje m.in. liczenie sumy wierzytelności oraz weryfikację wierzytelności spornych uprawniających do głosowania.
3) Kto przeprowadza restrukturyzację w firmie?
Przedsiębiorca (zarząd spółka/przedsiębiorstwo) wraz z profesjonalistą – restrukturyzację przeprowadza doradca restrukturyzacyjny, który może pełnić funkcję nadzorcy lub działać jako zarządca.
4) Ile kosztuje restrukturyzacja firmy?
To zależy m.in. od wielkości firmy, liczby wierzycieli, zakresu zobowiązań i trybu. Wyceny przygotowuje zwykle kancelaria restrukturyzacyjna lub podmioty pokrewne w ramach doradztwa restrukturyzacyjnego.